Interpelacje sejmoweDziewiata Kadencja

Interpelacja w sprawie konieczności zaostrzenia przepisów dotyczących zasad odpowiedzialności małoletnich sprawców przestępstw i czynów karalnych

   Szanowny Panie Ministrze! W ostatnich latach w naszym kraju drastycznie zwiększa się liczba przestępstw, w tym również tych najbardziej drastycznych. Są one popełniane również przez osoby nieletnie. Coraz częściej osoby te dopuszczają się popełniania przestępstw najcięższych, tj. zabójstwa, uszkodzenia ciała, rozboju, zgwałcenia i wielu innych. Są to czyny, które powodują ciągłe zmniejszanie się poczucia bezpieczeństwa obywateli i zmniejszają ich zaufanie do państwa prawa. Niestety ciągle obniża się granica wieku sprawców tych najcięższych przestępstw. Nie należą do rzadkości doniesienia medialne o dopuszczaniu się popełniania takich karygodnych czynów przez osoby w wieku już nawet 13, 14 lat.

   Stan faktyczny: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 Kodeks karny w art. 10 stanowi, że na zasadach określonych w tym kodeksie odpowiada ten, kto popełnia czyn zabroniony po ukończeniu 17 lat. Jednakże nieletni, który po ukończeniu 15 lat dopuszcza się popełnienia określonych czynów zabronionych określonych w art. 10 § 2 może odpowiadać na zasadach określonych w tym kodeksie, jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają, a w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne. Taka odpowiedzialność nieletniego po ukończeniu 15 lat przewidziana jest jednak tylko w przypadkach popełnienia najcięższych przestępstw: np. zabójstwa, ciężkiego uszkodzenia ciała, sprowadzenia katastrofy, sprowadzenia katastrofy w ruchu, zgwałcenia dokonanego wspólnie z inną osobą, uprowadzenia osoby czy rozboju.

   Stwierdzić zatem należy, że katalog tych przestępstw nie jest zbyt szeroki. Nieletni po ukończeniu 15 lat nie odpowiadają zatem na zasadach określonych w Kodeksie karnym (tak jak dorośli) pomimo dopuszczenia się przez nich bardzo często wielu innych ciężkich przestępstw, które nie są jednak określone w art. 10 § 2, a które stwarzają pomimo to olbrzymie zagrożenie dla porządku prawnego. Dodatkowo, jak wynika z treści tego przepisu prawnego, odpowiedzialność ta nie następuje automatycznie po popełnieniu przez nieletniego poniżej lat 15 przestępstwa określonego w art. 10 § 2 KK. Ewentualna odpowiedzialność obwarowana jest dodatkowymi okolicznościami, które musza być stwierdzone, a więc jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają, a w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne.

   Niezależnie od powyższego, nawet w przypadku skazania nieletniego na zasadach określonych w Kodeksie karnym, kara nie może przekroczyć dwóch trzecich górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za przypisane sprawcy przestępstwo. Sąd może zastosować także nadzwyczajne złagodzenie kary. Tak stanowi art. 10 § 3 K.k.

   Kolejnym ograniczeniem odpowiedzialności młodych sprawców przestępstw jest przepis art. 10 § 4 Kodeksu karnego. Stanowi on, że w stosunku do sprawcy, który popełnił występek po ukończeniu lat 17, lecz przed ukończeniem lat 18, sąd obligatoryjnie zamiast kary stosuje środki wychowawcze, lecznicze albo poprawcze przewidziane dla nieletnich, jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają.

   Mając na uwadze powyższe, zgodzić należy się ze stwierdzeniem, że możliwość pociągnięcia młodych sprawców przestępstw do odpowiedzialności na zasadach określonych w Kodeksie karnym jest ograniczona tylko do niewielkiej liczby przestępstw. Przewiduje się także szereg możliwości złagodzenia kary, a nawet odstąpienia od niej i zastosowania tylko środków wychowawczych, leczniczych albo poprawczych. W przypadku gdy coraz to młodsze, zdemoralizowane osoby wkraczają na ścieżkę przestępczości nie są spełnione funkcje prawa karnego w zakresie ochrony obywateli przed degeneratami, a same kary nie stanowią wystarczającej sankcji dla tychże degeneratów.

   Z kolei przepisy ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich, jak stanowi art. 1 tejże ustawy, stosuje się w zakresie:

   - zapobiegania i zwalczania demoralizacji - w stosunku do osób, które nie ukończyły lat 18,

   - postępowania w sprawach o czyny karalne - w stosunku do osób, które dopuściły się takiego czynu po ukończeniu lat 13, ale nie ukończyły lat 17,

   - wykonywania środków wychowawczych lub poprawczych - w stosunku do osób, względem których środki te zostały orzeczone, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez te osoby 21 lat.

   Wskazać przy tym należy, że ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich nie przystaje zupełnie do rzeczywistości i jest oderwana od realiów. Ustawa ta została uchwalona przed 25 laty. Nie było wówczas takich zagrożeń, jakie występują obecnie. Niezwykle łatwy stał się obecnie dostęp do pornografii, brutalnych filmów, gier komputerowych itp. Są to czynniki, które mają bezsprzecznie negatywny wpływ przede wszystkim na dzieci i młodzież. Przenoszą oni zaobserwowane zachowania i postawy do życia codziennego. Dopuszczają się tym samym do popełniania czynów zabronionych, które ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich nazywa czynami karalnymi. Ciągle obniża się przy tym również granica wieku sprawców tychże czynów. Tymczasem pomimo że nieletni dopuszczają się coraz więcej ciężkich przestępstw, ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich przewiduje zaledwie stosowanie środków wychowawczych (upomnienie, zobowiązanie do określonego postępowania, nadzór rodziców lub opiekuna, organizacji młodzieżowej) oraz ewentualnie środka poprawczego w postaci umieszczenia w zakładzie poprawczym (nie dłużej jednak niż do ukończenia 21 lat).

   Jak się wydaje, katalog obowiązujących obecnie środków wychowawczych oraz środka poprawczego, możliwości oraz okres ich zastosowania jawią się jako zbyt liberalne i zbyt wyrozumiałe dla zdemoralizowanych i zdeprawowanych małoletnich. Wydaje się konieczne położenie większego nacisku na stosowanie ewentualnych środków izolacyjnych, tak aby odizolować sprawców czynów karalnych od dzieci, które chcą uczyć i wychowywać się w prawidłowych warunkach, nie czując obawy i strachu przed małoletnimi bandytami.

   W związku z powyższym zadaję Panu Ministrowi pytania:

   1. Czy podejmowane są działania legislacyjne mające na celu rozszerzenie katalogu przestępstw, za popełnienie których nieletni po ukończeniu 15 lat mogliby odpowiadać na zasadach ogólnych określonych w Kodeksie karnym, a jeżeli tak, to w jakim kierunku działania te zmierzają? Czy planuje się zaostrzenie sankcji za popełnianie najcięższych przestępstw?

   2. Czy jest możliwe i nie wydaje się uzasadnione obniżenie granicy wieku (np. do 13 lat), od którego możliwa byłaby odpowiedzialność nieletnich na zasadach określonych w Kodeksie karnym? Czy są podejmowane działania w tym zakresie? Jeżeli tak, to jakie? Jeżeli nie, to czy zostaną podjęte działania legislacyjne w celu wprowadzenia takich uregulowań prawnych?

   3. Czy planowane jest znowelizowanie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, tak aby przewidywany w niej katalog sankcji w postaci środków wychowawczych i środka poprawczego stanowił większą, rzeczywistą dolegliwość dla nieletnich sprawców czynów karalnych? Czy nie wydaje się uzasadnione rozszerzenie w tejże ustawie katalogu środków izolacyjnych w celu ochrony innych dzieci i młodzieży szkolnej?

   4. Czy jest możliwe i nie wydaje się uzasadnione obniżenie granicy wieku nieletnich, tak aby można było wobec jeszcze młodszych niż obecnie osób prowadzić postępowanie o czyny karalne?

   5. Czy w powyższym przedmiocie istnieją określone unormowania unijne, którymi związany jest nasz kraj?

   Z poważaniem

   Poseł Jan Bednarek

   Warszawa, dnia 7 marca 2007 r.